Εκπαίδευση ή παίδεψη

Η εκπαίδευση με την ευρεία έννοια περιλαμβάνει όλες τις δραστηριότητες που έχουν σκοπό την επίδραση με συγκεκριμένο τρόπο στη σκέψη, στο χαρακτήρα και στη σωματική αγωγή του ατόμου. (Βίκιπαιδεία)

Γελοιογραφία του Γιάννη Καλαϊτζή από την Ελευθεροτυπία

Σκοπός της εκπαίδευσης είναι η απόκτηση γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων σε διάφορους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας και όχι μόνο. Η λέξη προέρχεται από το εκ και το παιδεύω που αρχικά είχε την σημασία της ανατροφής του παιδιού και την διανοητική του καλλιέργεια. Στην συνέχεια η λέξη πήρε την σημασία της επιβολής ποινής ή διόρθωσης  σε περίπτωση παραπτώματος του παιδιού. Υπάρχει ένας σαφής προσδιορισμός της εκπαίδευσης και διαφέρει από την έννοια της παιδείας. Η εκπαίδευση είναι θεσμοθετημένη και παρέχεται από την πολιτεία και έχει συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα σε αντίθεση με την παιδεία που είναι γενικός όρος και δεν σταματά ποτέ και είναι σε άμεση συνάρτηση με το περιβάλλον.

Στην αρχαία Αθήνα η εκπαίδευση ήταν ιδιωτική. Παιδαγωγοί και παιδοτρίβες δίδασκαν στα παιδιά γραφή, ανάγνωση, αριθμητική, μουσική και γυμναστική. Αργότερα η παροχή δωρεάν στοιχειώδους εκπαίδευσης γινόταν από φιλανθρωπικές και θρησκευτικές οργανώσεις, των οποίων ο στόχος ήταν πρωταρχικά ηθικός και των οποίων η αντίληψη για το βαθμό μόρφωσης που ήταν αναγκαίος για τον σκοπό αυτόν, ήταν πολύ περιορισμένος. Τον 19 ο αιώνα η βιομηχανική επανάσταση έφερε αλλαγές στην εκπαίδευση και το βάρος μεταφέρθηκε στην πολιτεία.  Γενικά η εκπαίδευση αλλάζει με βάση τις αλλαγές που συντελούνται στην κοινωνία. Το βάρος της εκπαίδευσης το έχουν οι εκπαιδευτικοί κάθε βαθμίδας.

Οι εκπαιδευτικοί του σήμερα έχουν να αντιμετωπίσουν αρκετές προκλήσεις. Είναι όμως αντάξιοι των προσδοκιών; Η κατάσταση στην παιδεία δεν είναι ιδανική στην ελληνική πραγματικότητα. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να αντιμετωπίσει πλήθος προβλημάτων από υποδομές μέχρι δύσκολες συμπεριφορές μαθητών και γονέων. Δεν είναι και οι ίδιοι όμως άμοιροι ευθυνών. Εξαιρώντας την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση και τριτοβάθμια εκπαίδευση φαίνεται σαν μερικοί εκπαιδευτικοί να έχουν ξεχάσει τον σοβαρό θεσμικό τους ρόλο. Κάποιοι δρουν υστερόβουλα μειώνοντας την ποιότητα του μαθήματος της ειδικότητας τους με απώτερο σκοπό την ιδιωτική εκπαίδευση, τα ιδιαίτερα μαθήματα. Ευτυχώς το ποσοστό αυτό δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλο και υπάρχουν πολλοί που πιστεύουν στην εκπαίδευση και υπερβάλλουν εαυτόν σε πείσμα των καιρών και των συνθηκών.

Πολλοί αναφέρονται στα ιδιαίτερα μαθήματα και στα φροντιστήρια σαν παραπαιδεία. Για να αποσαφηνίσουμε τους όρους και τους ρόλους η ιδιωτική εκπαίδευση δεν είναι παραπαιδεία. Είναι πρακτικά αδύνατο και καταπληκτικό μάθημα να κάνει κάποιος εκπαιδευτικός σε δημόσιο σχολείο να περάσει κάποιος μαθητής πανελλήνιες. Τα θέματα των πανελληνίων είναι πάνω στην ύλη των βιβλίων αλλά ο βαθμός δυσκολίας είναι σχεδόν αδύνατον να καλυθφεί στο δημόσιο σχολείο. Τα φροντιστήρια δεν είναι παραπαιδεία. Τα ιδιαίτερα μαθήματα που κάνουν μερικοί εκπαιδευτικοί στους ίδιους του μαθητές που έχουν στο δημόσιο σχολείο είναι. Πέρα από αυτόν τον προβληματισμό το θέμα είναι κατά πόσο η εκπαίδευση ανταποκρίνεται στις σημερινές ανάγκες;

Στον θεσμικό ρόλο της εκπαίδευσης η Ελλάδα φέρεται σαν αλχημιστής. Το υπουργείο παιδείας συνεχώς αλλάζει τα συστήματα εκπαίδευσης και εισαγωγής στην ανώτατη εκπαίδευση. Τυχαίνει σε πανεπιστήμια να υπάρχουν φοιτητές που έχουν μπει με τρία διαφορετικά συστήματα εισαγωγής. Προφανώς κανένα σύστημα δεν μπορεί να αποδώσει τα αναμενόμενα μέσα σε τόσο λίγο χρόνο. Έτσι κάθε κυβέρνηση φτιάχνει ένα σύστημα το οποίο δεν έχει διάρκεια ή συνέχεια προβληματίζοντας τους υποψηφίους. Αναφορικά μόνο μερικές από τις παλινωδίες είναι η πρόσβαση με βάση το 10 και η μετέπειτα κατάργησή του, δέσμες και κατάργηση δεσμών, αύξηση μαθημάτων που εξετάζονται στις πανελλήνιες, μείωση και μετά πάλι αύξηση, αλλαγή στους συντελεστές βαρύτητας κάθε μαθήματος, σύνδεση βαθμολογίας των βαθμών τριμήνων και άλλα πολλά. Βαρεθήκατε; Είναι πολλά ακόμα αλλά η αναφορά τους είναι άσκοπη. Όσο αφορά την ύλη της εκπαίδευσης, καλοπροαίρετα ας πούμε ότι ανταποκρίνεται στις σημερινές ανάγκες αν και για αυτό υπάρχουν πολλές αμφιβολίες.

Ένα άλλο μεγάλο θέμα είναι κατά πόσο θα πρέπει η ανώτατη εκπαίδευση να συνδέεται με την αγορά εργασίας. Οι περισσότεροι πανεπιστημιακοί αντιδρούν γιατί πιστεύουν ότι κάτι τέτοιο θα αποτελέσει τροχοπέδη για την ανάπτυξη της γνώσης. Είναι όμως έτσι; Μέχρι ένα βαθμό έχουν δίκιο. Το να λειτουργούν όμως τα πανεπιστήμια ανεξάρτητα από την αγορά είναι ένας σχεδόν σίγουρος τρόπος να εκπαιδεύσεις τους αυριανούς ανέργους. Φυσικά και χρειάζονται όλοι οι τομείς εκπαίδευσης και όχι μόνο οι τεχνοκρατικοί (αυτοί έχουν την μεγαλύτερη σύνδεση με τις σύγχρονες ανάγκες) αλλά πρέπει να υπάρχει σύνδεση με τις εκάστοτε ανάγκες της τοπικής κοινωνίας για απτά αποτελέσματα. Νέες αλλαγές αναγγέλλονται ξανά στις μέρες μας με σκοπό την ολική αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης.

Η παιδεία βρίσκεται ακόμη μια φορά σε αναστάτωση. Συγχωνεύσεις σχολείων, αλλαγή συστήματος πανελλαδικών, κατάργηση μαθημάτων, προσθήκη άλλων. Κάποιος θα μπορούσε να επιχειρηματολογεί με τις ώρες για την αναγκαιότητα ή όχι και το εύρος των αλλαγών  αυτών. Η συγχώνευση των σχολείων ίσως και να είναι απαραίτητη ειδικά σε μερικά σχολεία με ελάχιστους μαθητές. Τώρα αν το εύρος αυτών των συγχωνεύσεων είναι άδικο σε πολλές περιπτώσεις αυτό μπορούν να το κρίνουν μόνο οι τοπικές κοινωνίες. Άλλο μεγάλο θέμα είναι η πιστοποίηση ξένης γλώσσας και υπολογιστών στην τρίτη γυμνασίου. Το μέτρο αυτό είναι σωστό. Η ξένη γλώσσα ή γλώσσες διδάσκονται από το δημοτικό μέχρι και το λύκειο και τελειώνοντας την βασική εκπαίδευση πρέπει να απευθυνθείς στον ιδιωτικό τομέα για να αποδείξεις ότι τις γνώσεις σου. Στην ουσία δηλαδή είναι σαν η εκπαίδευση να αναιρεί τον ίδιο της τον ρόλο και την λειτουργία.

Με τους υπολογιστές υπάρχει μια παρόμοια κατάσταση. Το μεγάλο θέμα όμως είναι η κατάργηση της Πληροφορικής από την τρίτη λυκείου. Θα δίνεται κάποιο πιστοποιητικό γνώσης στην τρίτη γυμνασίου και στο λύκειο δεν θα υπάρχει καθόλου πληροφορική. Η λογική του υπουργείου είναι οι μαθητές τώρα πια έχουν καλή σχέση με την τεχνολογία και λίγο πολύ όλοι ξέρουν να χρησιμοποιούν υπολογιστές άρα δεν χρειάζεται. Καταρχήν η Πληροφορική δεν περιορίζεται στην απλή χρήση υπολογιστή. Είναι η γνώση της διαχείρισης, αποθήκευσης, ανάκτησης και χρήση της πληροφορίας. Συμφωνώ ότι τα περισσότερα παιδιά γνωρίζουν να χρησιμοποιούν υπολογιστή αλλά μόνο σε επίπεδο χρήσης. Πολλοί γονείς έχουν την ίδια εντύπωση. Όλοι λένε το παιδί μου παίζει τον υπολογιστή στα δάχτυλα. Μπερδεύουν τις ώρες ενασχόλησης με τον σκοπό χρήσης. Το να παίζεις παιχνίδια και να χάνεσαι με τις ώρες σε site κοινωνικής δικτύωσης τύπου facebook δεν προϋποθέτει και υψηλό επίπεδο γνώσεων. Επίσης στο υποθετικό σενάριο ότι η εκπαίδευση πληροφορικής τελειώνει στο γυμνάσιο ο μελλοντικός φοιτητής καλείται να μπει σε ανώτατη εκπαίδευση με γνώσεις που δεν ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες καθώς η πληροφορική σε 4 χρόνια αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς.

Από προσωπική εμπειρία διδάσκοντας το μάθημα της Πληροφορικής σε πανεπιστήμιο, οι φοιτητές γνωρίζουν πολύ καλά χρήση υπολογιστή αλλά δεν μπορούν να γράψουν μια απλή εργασία. Δεν ξέρουν τι είναι βιβλιογραφία, τι είναι υποσημειώσεις πόσο μάλλον να τα βάλουν σε ένα έγγραφο. Τα περιεχόμενα φαντάζουν σαν κάτι το εξωτικό ενώ οι παραπομπές αντιμετωπίζονται σχεδόν σαν άγνωστη λέξη. Μην αναφερθούμε στην δημιουργία βιογραφικού. Εκεί τα αποτελέσματα είναι τραγελαφικά. Ξέρουν λοιπόν να χρησιμοποιούν υπολογιστή; Ναι αλλά όχι για να κάνουν κάτι σοβαρό. Οι γνώσεις των περισσοτέρων περιορίζονται στο facebook, λίγο mail και βίντεο στο youtube. Γνώσεις δηλαδή που μπορούν να αποκτηθούν σε 4-5 εκπαιδευτικές ώρες. Δεν νομίζω ότι μπορεί κάποιος με αυτές μόνο τις γνώσεις να θεωρηθεί τεχνικά καταρτισμένος.

Σε όλο τον κόσμο η τεχνολογία και η καινοτομία, όροι αλληλένδετοι, είναι ο πρωταρχικός στόχος της εκπαίδευσης καθώς εκεί βασίζονται όλοι οι λαοί για την εξέλιξή τους. Στην Ελλάδα αφού πρώτα φροντίσαμε να «σκοτώσουμε» την όποια βιομηχανική παραγωγή τώρα φροντίζουμε να εξοντώσουμε και οποιαδήποτε ελπίδα παραγωγής μυαλών με ορθό τρόπο σκέψης. Θέλουμε πάντα να καταναλώνουμε έτοιμα προϊόντα που παράγονται στο εξωτερικό. Θέλουμε να μείνουμε πάντα χρήστες υπηρεσιών και όχι δημιουργοί ιδεών. Το σφάλμα είναι μεγάλο και ελπίζω να μην υλοποιηθεί τελικά γιατί στερείται κοινής λογικής. Αλλά ξέχασα, το μόνο είδος σε εξαιρετική ανεπάρκεια στην Ελλάδα είναι η κοινή λογική…

Νίκος Τζιλιάνος

Advertisements

Posted on Μαρτίου 23, 2011, in Γενικά θέματα. Bookmark the permalink. 1 σχόλιο.

  1. Το εκπαιδευτικό σύστημα κάθε χώρας, είναι ο καθρέπτης της μορφής της κοινωνίας που η χώρα επιλέγει για τον εαυτό της. Σε μια χαοτική χώρα όπως η Ελλάδα που κάθε σύστημα αξιών έχει καταρρεύσει, δεν μπορεί παρά η μορφή της κοινωνίας και κατ’ επέκταση το εκπαιδευτικό σύστημα της, να είναι εξ ίσου χαοτικά.
    Το τίμημα βέβαια αυτής της κατάστασης το πληρώνουν λιγότερο ή περισσότερο όλες οι πλευρές, παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικοί. Και καλά εμείς οι ενήλικες, γονείς και εκπαιδευτικοί, απλά πληρώνουμε τα λάθη των επιλογών μας ή της ανοχής του επιδείξαμε ώστε τα πράγματα να οδηγηθούν στη σημερινή τους μορφή, τα παιδιά όμως είναι οι αποδέκτες και συνεπώς τα αθώα θύματα….

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: